विष्णु सहस्रनाम स्तोत्र | 1000 नाम हिंदी अर्थ सहित | Vishnu Sahasranamam




:root {
–primary-saffron: #d35400;
–secondary-saffron: #e67e22;
–sacred-red: #8e1818;
–bg-cream: #fffdf7;
–card-border: #f3e5ab;
–text-main: #2c3e50;
–text-muted: #4a5568;
–shadow-soft: 0 4px 12px rgba(0, 0, 0, 0.05);
}

.post-body-container {
max-width: 850px;
margin: 0 auto;
font-family: ‘Noto Sans Devanagari’, ‘Segoe UI’, Arial, sans-serif;
color: var(–text-main);
line-height: 1.85;
padding: 10px;
}

.post-hero-image {
text-align: center;
margin-bottom: 25px;
}

.post-hero-image img {
max-width: 100%;
height: auto;
border-radius: 12px;
box-shadow: var(–shadow-soft);
}

.main-title {
text-align: center;
color: var(–sacred-red);
font-size: 2.1rem;
font-weight: 800;
margin: 15px 0;
padding-bottom: 12px;
border-bottom: 2px dashed var(–secondary-saffron);
}

.mantra-banner {
text-align: center;
background: linear-gradient(135deg, var(–secondary-saffron), var(–primary-saffron));
color: #ffffff;
font-size: 1.35rem;
font-weight: 700;
padding: 14px 20px;
border-radius: 8px;
margin: 25px 0;
box-shadow: 0 4px 14px rgba(211, 84, 0, 0.25);
letter-spacing: 0.5px;
}

.mantra-banner-green {
background: linear-gradient(135deg, #11998e, #38ef7d);
box-shadow: 0 4px 14px rgba(17, 153, 142, 0.25);
}

.intro-card {
background-color: var(–bg-cream);
border: 1px solid var(–card-border);
border-left: 5px solid var(–primary-saffron);
padding: 24px;
border-radius: 8px;
margin-bottom: 30px;
box-shadow: var(–shadow-soft);
}

.intro-card p {
font-size: 1.05rem;
margin-bottom: 16px;
color: var(–text-muted);
text-align: justify;
}

.section-heading {
text-align: center;
color: var(–sacred-red);
font-size: 1.65rem;
font-weight: 700;
margin: 45px 0 25px 0;
position: relative;
padding-bottom: 12px;
}

.section-heading::after {
content: ”;
width: 80px;
height: 3.5px;
background: var(–secondary-saffron);
display: block;
margin: 8px auto 0 auto;
border-radius: 2px;
}

#slokas-container {
display: flex;
flex-direction: column;
gap: 16px;
}

.sloka-card {
background: #ffffff;
border-left: 4px solid var(–secondary-saffron);
border: 1px solid #f0f0f0;
box-shadow: var(–shadow-soft);
border-radius: 0 8px 8px 0;
padding: 18px 22px;
transition: transform 0.2s ease, box-shadow 0.2s ease;
}

.sloka-card:hover {
transform: translateY(-2px);
box-shadow: 0 6px 16px rgba(0,0,0,0.08);
}

.sloka-text {
font-size: 1.15rem;
font-weight: 600;
color: #1a252f;
text-align: center;
margin: 0;
line-height: 2;
}

.benefits-list, .rules-list {
background: #fff;
border-radius: 8px;
padding: 20px 25px;
box-shadow: var(–shadow-soft);
margin-bottom: 30px;
}

.benefits-list li, .rules-list li {
margin-bottom: 10px;
font-size: 1.05rem;
color: var(–text-muted);
}

.adsense-inline-slot {
margin: 35px 0;
text-align: center;
min-height: 100px;
display: flex;
align-items: center;
justify-content: center;
background: #fafafa;
border: 1px dashed #e0e0e0;
border-radius: 6px;
}

.conclusion-box {
background: linear-gradient(135deg, #fff8f0, #fffdf7);
border: 1px solid var(–card-border);
border-radius: 10px;
padding: 25px;
margin: 40px 0;
text-align: center;
}

@media (max-width: 600px) {
.main-title { font-size: 1.6rem; }
.mantra-banner { font-size: 1.1rem; padding: 12px 15px; }
.section-heading { font-size: 1.35rem; }
.sloka-text { font-size: 1.05rem; line-height: 1.8; }
.sloka-card { padding: 14px; }
}

Vishnu Sahasranamam - भगवान विष्णु सहस्रनाम | www.shrikainchidham.org

विष्णु सहस्रनाम स्तोत्रम
Vishnu Sahasranamam Stotram

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमः

प्रिय भक्तों, विष्णु सहस्रनाम भगवान श्री हरि विष्णु (नारायण) के एक हजार दिव्य नामों का पवित्र संग्रह है। महाभारत के अनुशासन पर्व में भीष्म पितामह द्वारा युधिष्ठिर को सुनाया गया यह स्तोत्र हिन्दू धर्म के सर्वाधिक प्रभावशाली एवं लोकप्रिय स्तोत्रों में से एक है।

नियमित पाठ से मानसिक शांति, पापों का नाश, बृहस्पति ग्रह की शांति, सुख-समृद्धि और मोक्ष मार्ग खुलता है। श्रद्धा एवं शुद्ध भाव से किया गया पाठ ही सबसे बड़ा फल देता है।

विष्णु सहस्रनाम पाठ के लाभ

  • मनोकामनाएँ पूर्ण होती हैं
  • यश, सुख, ऐश्वर्य, आरोग्य एवं सौभाग्य की प्राप्ति
  • बिगड़े कार्यों में सफलता
  • कुंडली में बृहस्पति के दुष्प्रभाव का शमन
  • भौतिक एवं आध्यात्मिक उन्नति
  • सभी ग्रहों एवं नक्षत्रों पर सकारात्मक प्रभाव

पाठ के नियम

  • पाठ से पहले स्नान कर पवित्र रहें
  • सात्विक व्रत रखकर पाठ करें
  • पीले वस्त्र धारण करें
  • भगवान विष्णु की विधिवत पूजा कर गुड़ या पीली मिठाई अर्पित करें
  • पाठ के दौरान किसी अन्य कार्य में मन न लगाएँ

भगवान विष्णु के 1000 नाम (107 श्लोक)

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमः

document.addEventListener(“DOMContentLoaded”, function() {
const slokasData = [
“ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः ।
भूतकृद्भूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभावनः ॥ १ ॥”,
“पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः ।
अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च ॥ २ ॥”,
“योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः ।
नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः ॥ ३ ॥”,
“सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः ।
सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः ॥ ४ ॥”,
“स्वयम्भूः शम्भुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः ।
अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः ॥ ५ ॥”,
“अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः ।
विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ ६ ॥”,
“अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः ।
प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ ७ ॥”,
“ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः ।
हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः ॥ ८ ॥”,
“ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः ।
अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान् ॥ ९ ॥”,
“सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः ।
अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ १० ॥”,
“अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः ।
वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिसृतः ॥ ११ ॥”,
“वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्मा सम्मितः समः ।
अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः ॥ १२ ॥”,
“रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः ।
अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वरारोहो महातपाः ॥ १३ ॥”,
“सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः ।
वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः ॥ १४ ॥”,
“लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः ।
चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ॥ १५ ॥”,
“भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः ।
अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः ॥ १६ ॥”,
“उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः ।
अतीन्द्रः संग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः ॥ १७ ॥”,
“वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः ।
अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः ॥ १८ ॥”,
“महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः ।
अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक् ॥ १९ ॥”,
“महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः ।
अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः ॥ २० ॥”,
“मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः ।
हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः ॥ २१ ॥”,
“अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः सन्धाता सन्धिमान् स्थिरः ।
अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा ॥ २२ ॥”,
“गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः ।
निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः ॥ २३ ॥”,
“अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः ।
सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥ २४ ॥”,
“आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः ।
अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः ॥ २५ ॥”,
“सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः ।
सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः ॥ २६ ॥”,
“असंख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः ।
सिद्धार्थः सिद्धसंकल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः ॥ २७ ॥”,
“वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः ।
वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः ॥ २८ ॥”,
“सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः ।
नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः ॥ २९ ॥”,
“ओजस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः ।
ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः ॥ ३० ॥”,
“अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः ।
औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः ॥ ३१ ॥”,
“भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनलः ।
कामहा कामकृत्कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः ॥ ३२ ॥”,
“युगादिकृद्युगावर्तो नैकमायो महाशनः ।
अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिदनन्तजित् ॥ ३३ ॥”,
“इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शिखण्डी नहुषो वृषः ।
क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः ॥ ३४ ॥”,
“अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः ।
अपां निधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः ॥ ३५ ॥”,
“स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ।
वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः ॥ ३६ ॥”,
“अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः ।
अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः ॥ ३७ ॥”,
“पद्मनाभोऽरविन्दाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् ।
महर्द्धिरृद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वजः ॥ ३८ ॥”,
“अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः ।
सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान् समितिञ्जयः ॥ ३९ ॥”,
“विक्षरो रोहितो मार्गो हेतुर्दामोदरः सहः ।
महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः ॥ ४० ॥”,
“उद्भवः क्षोभणो देवः श्रीगर्भः परमेश्वरः ।
करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः ॥ ४१ ॥”,
“व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः ।
परर्द्धिः परमस्पष्टस्तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः ॥ ४२ ॥”,
“रामो विरामो विरजो मार्गो नेयो नयोऽनयः ।
वीरः शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मो धर्मविदुत्तमः ॥ ४३ ॥”,
“वैकुण्ठः पुरुषः प्राणः प्राणदः प्रणवः पृथुः ।
हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षजः ॥ ४४ ॥”,
“ऋतुः सुदर्शनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः ।
उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः ॥ ४५ ॥”,
“विस्तारः स्थावरस्थाणुः प्रमाणं बीजमव्ययम् ।
अर्थोऽनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधनः ॥ ४६ ॥”,
“अनिर्विण्णः स्थविष्ठोऽभूर्धर्मयूपो महामखः ।
नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षमः क्षामः समीहनः ॥ ४७ ॥”,
“यज्ञ इज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतां गतिः ।
सर्वदर्शी विमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम् ॥ ४८ ॥”,
“सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः सुघोषः सुखदः सुहृत् ।
मनोहरो जितक्रोधो वीरबाहुर्विदारणः ॥ ४९ ॥”,
“स्वापनः स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत् ।
वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वरः ॥ ५० ॥”,
“धर्मगुब्धर्मकृद्धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम् ।
अविज्ञाता सहस्रांशुर्विधाता कृतलक्षणः ॥ ५१ ॥”,
“गभस्तिनेमिः सत्त्वस्थः सिंहो भूतमहेश्वरः ।
आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरुः ॥ ५२ ॥”,
“उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः ।
शरीरभूतभृद्भोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिणः ॥ ५३ ॥”,
“सोमपोऽमृतपः सोमः पुरुजित्पुरुसत्तमः ।
विनयो जयः सत्यसन्धो दाशार्हः सात्त्वतां पतिः ॥ ५४ ॥”,
“जीवो विनयिता साक्षी मुकुन्दोऽमितविक्रमः ।
अम्भोनिधिरनन्तात्मा महोदधिशयोऽन्तकः ॥ ५५ ॥”,
“अजो महार्हः स्वाभाव्यो जितामित्रः प्रमोदनः ।
आनन्दो नन्दनो नन्दः सत्यधर्मा त्रिविक्रमः ॥ ५६ ॥”,
“महर्षिः कपिलाचार्यः कृतज्ञो मेदिनीपतिः ।
त्रिपदस्त्रिदशाध्यक्षो महाशृङ्गः कृतान्तकृत् ॥ ५७ ॥”,
“महावराहो गोविन्दः सुषेणः कनकाङ्गदी ।
गुह्यो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्रगदाधरः ॥ ५८ ॥”,
“वेधाः स्वाङ्गोऽजितः कृष्णो दृढः संकर्षणोऽच्युतः ।
वरुणो वारुणो वृक्षः पुष्कराक्षो महामनाः ॥ ५९ ॥”,
“भगवान् भगहानन्दी वनमाली हलायुधः ।
आदित्यो ज्योतिरादित्यः सहिष्णुर्गतिसत्तमः ॥ ६० ॥”,
“सुधन्वा खण्डपरशुर्दारुणो द्रविणप्रदः ।
दिविस्पृक् सर्वदृग्व्यासो वाचस्पतिरयोनिजः ॥ ६१ ॥”,
“त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् ।
संन्यासकृच्छमः शान्तो निष्ठा शान्तिः परायणम् ॥ ६२ ॥”,
“शुभाङ्गः शान्तिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः ।
गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः ॥ ६३ ॥”,
“अनवर्ती निवृत्तात्मा संक्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः ।
श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतां वरः ॥ ६४ ॥”,
“श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः ।
श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमान् लोकत्रयाश्रयः ॥ ६५ ॥”,
“स्वक्षः स्वङ्गः शतानन्दो नन्दिर्ज्योतिर्गणेश्वरः ।
विजितात्मा विधेयात्मा सत्कीर्तिश्छिन्नसंशयः ॥ ६६ ॥”,
“उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतस्थिरः ।
भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः ॥ ६७ ॥”,
“अर्चिष्मानर्चितः कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधनः ।
अनिरुद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः ॥ ६८ ॥”,
“कालनेमिनिहा वीरः शौरिः शूरजनेश्वरः ।
त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः केशवः केशिहा हरिः ॥ ६९ ॥”,
“कामदेवः कामपालः कामी कान्तः कृतागमः ।
अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनन्तो धनञ्जयः ॥ ७० ॥”,
“ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद्ब्रह्मा ब्रह्म ब्रह्मविवर्धनः ।
ब्रह्मविद्ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः ॥ ७१ ॥”,
“महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः ।
महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः ॥ ७२ ॥”,
“स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिः स्तोता रणप्रियः ।
पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः ॥ ७३ ॥”,
“मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः ।
वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः ॥ ७४ ॥”,
“सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः ।
शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः ॥ ७५ ॥”,
“भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः ।
दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथपराजितः ॥ ७६ ॥”,
“विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरपमूर्तिमान् ।
अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः ॥ ७७ ॥”,
“एको नैकः सवः कः किं यत्तत्पदमनुत्तमम् ।
लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः ॥ ७८ ॥”,
“सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो वराङ्गश्चन्दनाङ्गदी ।
वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः ॥ ७९ ॥”,
“अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् ।
सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः ॥ ८० ॥”,
“तेजोवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः ॥ ८१ ॥”,
“चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः ।
चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात् ॥ ८२ ॥”,
“समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः ।
दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा ॥ ८३ ॥”,
“शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः ।
इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः ॥ ८४ ॥”,
“उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः ।
अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी ॥ ८५ ॥”,
“सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः ।
महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः ॥ ८६ ॥”,
“कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोऽनिलः ।
अमृतांशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ॥ ८७ ॥”,
“सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः ।
न्यग्रोधोदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः ॥ ८८ ॥”,
“सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः ।
अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ ८९ ॥”,
“अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ।
अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ९० ॥”,
“भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ।
आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ ९१ ॥”,
“धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ।
अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः ॥ ९२ ॥”,
“सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ।
अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः ॥ ९३ ॥”,
“विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ।
रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ ९४ ॥”,
“अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः ।
अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ९५ ॥”,
“सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः ।
स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ९६ ॥”,
“अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यूर्जितशासनः ।
शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः ॥ ९७ ॥”,
“अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः क्षमिणां वरः ।
विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः ॥ ९८ ॥”,
“उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्ननाशनः ।
वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः ॥ ९९ ॥”,
“अनन्तरूपोऽनन्तश्रीर्जितमन्युर्भयापहः ।
चतुरश्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशो दिशः ॥ १०० ॥”,
“अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः सुवीरो रुचिराङ्गदः ।
जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रमः ॥ १०१ ॥”,
“आधारनिलयो धाता पुष्पहासः प्रजागरः ।
ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः ॥ १०२ ॥”,
“प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणभृत्प्राणजीवनः ।
तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिगः ॥ १०३ ॥”,
“भूर्भुवः स्वस्तरुस्तारः सविता प्रपितामहः ।
यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः ॥ १०४ ॥”,
“यज्ञभृद्यज्ञकृद्यज्ञी यज्ञभुग् यज्ञसाधनः ।
यज्ञान्तकृद्यज्ञगुह्यमन्नमन्नाद एव च ॥ १०५ ॥”,
“आत्मयोनिः स्वयंजातो वैखानः सामगायनः ।
देवकीनन्दनः स्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः ॥ १०६ ॥”,
“शङ्खभृन्नन्दकी चक्री शार्ङ्गधन्वा गदाधरः ।
रथाङ्गपाणिरक्षोभ्यः सर्वप्रहरणायुधः ॥ १०७ ॥”
];

const container = document.getElementById(‘slokas-container’);
slokasData.forEach((sloka, index) => {
const card = document.createElement(‘div’);
card.className = ‘sloka-card’;
card.innerHTML = `

${sloka}

`;
container.appendChild(card);
});
});

विष्णु भगवान के 1000 नाम अर्थ सहित

भगवान विष्णु के एक हजार दिव्य नामों का विस्तृत हिंदी अर्थ

.vishnu-table-container {
font-family: ‘Noto Sans Devanagari’, ‘Segoe UI’, Tahoma, Geneva, Verdana, sans-serif;
margin: 25px auto;
max-width: 100%;
overflow-x: auto;
box-shadow: 0 6px 18px rgba(0,0,0,0.08);
border-radius: 12px;
border: 1px solid #f0e6d2;
}
.vishnu-table {
width: 100%;
border-collapse: collapse;
background: #ffffff;
font-size: 15.5px;
}
.vishnu-table thead th {
background: linear-gradient(135deg, #e65100, #ef6c00);
color: #fff;
padding: 13px 15px;
font-weight: 700;
text-align: left;
position: sticky;
top: 0;
z-index: 5;
}
.vishnu-table td {
padding: 10px 14px;
border-bottom: 1px solid #f5f0e6;
vertical-align: top;
}
.vishnu-table tr:nth-child(even) { background-color: #fffaf0; }
.vishnu-table tr:hover { background-color: #fff3e0; }
.serial { width: 55px; text-align: center; font-weight: 600; color: #e65100; }
.sanskrit-name { font-weight: 700; color: #bf360c; width: 28%; }
.meaning { color: #333; line-height: 1.55; }
@media (max-width: 600px) {
.vishnu-table { font-size: 14px; }
.vishnu-table thead th, .vishnu-table td { padding: 9px 11px; }
}

क्र.सं. संस्कृत नाम हिंदी अर्थ
1 विश्वम् जो स्वयं ब्रह्मांड और संपूर्ण जगत का रूप हैं।
2 विष्णुः जो सर्वव्यापी हैं।
3 वषट्कारः जिनके निमित्त यज्ञ में ‘वषट्’ कहा जाता है।
4 भूतभव्यभवत्प्रभुः भूत, वर्तमान और भविष्य के स्वामी।
5 भूतकृत् समस्त प्राणियों की रचना करने वाले।
6 भूतभृत् सभी जीवों का भरण-पोषण करने वाले।
7 भावः शुद्ध अस्तित्व रूप।
8 भूतात्मा समस्त प्राणियों की अंतरात्मा।
9 भूतभावनः जीवों की उत्पत्ति करने वाले।
10 पूतात्मा परम पवित्र आत्मा।
11 परमात्मा सर्वोच्च आत्मा।
12 मुक्तानां परमा गतिः मुक्त पुरुषों का परम गंतव्य।
13 अव्ययः अविनाशी।
14 पुरुषः ब्रह्मांड में शयन करने वाले।
15 साक्षी सब कुछ देखने वाले।
16 क्षेत्रज्ञः शरीर रूपी क्षेत्र को जानने वाले।
17 अक्षरः अविनाशी।
18 योगः योग स्वरूप।
19 योगविदां नेता योगियों के नेता।
20 प्रधानपुरुषेश्वरः प्रकृति और पुरुष के ईश्वर।
21 नारसिंहवपुः नर-सिंह रूप वाले।
22 श्रीमान् लक्ष्मीयुक्त।
23 केशवः सुंदर केश वाले।
24 पुरुषोत्तमः सर्वश्रेष्ठ पुरुष।
25 सर्वः सब कुछ।
26 शर्वः संहार करने वाले।
27 शिवः कल्याणकारी।
28 स्थाणुः अचल।
29 भूतादिः भूतों के आदि कारण।
30 निधिरव्ययः अक्षय निधि।
31 सम्भवः अवतार लेने वाले।
32 भावनः उत्पन्न करने वाले।
33 भर्ता पोषण करने वाले।
34 प्रभवः दिव्य उत्पत्ति वाले।
35 प्रभुः सर्वसमर्थ।
36 ईश्वरः ईश्वर।
37 स्वयम्भूः स्वयं सिद्ध।
38 शम्भुः कल्याण उत्पन्न करने वाले।
39 आदित्यः सूर्य स्वरूप।
40 पुष्कराक्षः कमलनेत्र।
41 महास्वनः गंभीर वाणी वाले।
42 अनादिनिधनः अनादि-अनंत।
43 धाता धारण करने वाले।
44 विधाता विधाता।
45 धातुरुत्तमः धातुओं में श्रेष्ठ।
46 अप्रमेयः अप्रमेय।
47 हृषीकेशः इन्द्रियों के स्वामी।
48 पद्मनाभः पद्मनाभ।
49 अमरप्रभुः अमरों के प्रभु।
50 विश्वकर्मा विश्व के कर्ता।
51 मनुः मनन करने वाले।
52 त्वष्टा निर्माण करने वाले।
53 स्थविष्ठः अत्यंत विशाल।
54 स्थविरः प्राचीन।
55 ध्रुवः ध्रुव।
56 अग्राह्यः ग्रहण न किए जा सकने वाले।
57 शाश्वतः शाश्वत।
58 कृष्णः कृष्ण।
59 लोहिताक्षः लाल नेत्र वाले।
60 प्रतर्दनः विनाश करने वाले।
61 प्रभूतः प्रभूत।
62 त्रिककुब्धाम तीनों लोकों के धाम।
63 पवित्रम् पवित्र।
64 मङ्गलं परम् परम मंगल।
65 ईशानः ईशान।
66 प्राणदः प्राण देने वाले।
67 प्राणः प्राण।
68 ज्येष्ठः ज्येष्ठ।
69 श्रेष्ठः श्रेष्ठ।
70 प्रजापतिः प्रजापति।
71 हिरण्यगर्भः हिरण्यगर्भ।
72 भूगर्भः पृथ्वी के गर्भ में स्थित।
73 माधवः माधव।
74 मधुसूदनः मधु असुर के हंता।
75 ईश्वरः ईश्वर।
76 विक्रमी पराक्रमी।
77 धन्वी धनुर्धारी।
78 मेधावी मेधावी।
79 विक्रमः विक्रम।
80 क्रमः क्रम।
81 अनुत्तमः अनुत्तम।
82 दुराधर्षः दुराधर्ष।
83 कृतज्ञः कृतज्ञ।
84 कृतिः कृति।
85 आत्मवान् आत्मवान्।
86 सुरेशः देवताओं के ईश्वर।
87 शरणम् शरण।
88 शर्म सुख।
89 विश्वरेताः विश्व के रेतस्।
90 प्रजाभवः प्रजा की उत्पत्ति।
91 अहः दिन।
92 संवत्सरः संवत्सर।
93 व्यालः व्याल।
94 प्रत्ययः प्रत्यय।
95 सर्वदर्शनः सब कुछ देखने वाले।
96 अजः अजन्मा।
97 सर्वेश्वरः सबके ईश्वर।
98 सिद्धः सिद्ध।
99 सिद्धिः सिद्धि।
100 सर्वादिः सबके आदि।
101 अच्युतः जो कभी च्युत नहीं होते, अटल।
102 वृषाकपिः धर्म रूपी कपि (वानर) वाले।
103 अमेयात्मा अपरिमेय आत्मा वाले।
104 सर्वयोगविनिःसृतः सभी योगों से परे।
105 वसुः सभी प्राणियों में निवास करने वाले।
106 वसुमनाः उत्तम मन वाले।
107 सत्यः सत्य स्वरूप।
108 समात्मा सभी में समान आत्मा।
109 सम्मितः सभी से समान।
110 समः समभाव वाले।
111 अमोघः जिनका संकल्प कभी व्यर्थ नहीं जाता।
112 पुण्डरीकाक्षः कमलनेत्र।
113 वृषकर्मा धर्म कर्म करने वाले।
114 वृषाकृतिः धर्म की मूर्ति।
115 रुद्रः दुःखों को दूर करने वाले।
116 बहुशिराः अनेक सिर वाले।
117 बभ्रुः संसार का भार उठाने वाले।
118 विश्वयोनिः विश्व की उत्पत्ति का कारण।
119 शुचिश्रवाः पवित्र कीर्ति वाले।
120 अमृतः अमर।
121 शाश्वतस्थाणुः नित्य और स्थिर।
122 वरारोहः उत्कृष्ट आश्रय।
123 महातपाः महान तप वाले।
124 सर्वगः सर्वत्र व्याप्त।
125 सर्वविद्भानुः सब कुछ जानने वाले प्रकाशमान।
126 विष्वक्सेनः जिनकी सेना सर्वत्र विजयी है।
127 जनार्दनः जनों के कष्ट हरने वाले।
128 वेदः वेद स्वरूप।
129 वेदविद् वेदों के ज्ञाता।
130 अव्यंगः पूर्ण अंग वाले।
131 वेदांगः वेद जिनके अंग हैं।
132 वेदवित् वेदों के वास्तविक अर्थ के ज्ञाता।
133 कविः त्रिकालदर्शी।
134 लोकाध्यक्षः लोकों के अध्यक्ष।
135 सुराध्यक्षः देवताओं के अध्यक्ष।
136 धर्माध्यक्षः धर्म के अध्यक्ष।
137 कृताकृतः कृत और अकृत दोनों।
138 चतुरात्मा चार रूपों वाले।
139 चतुर्व्यूहः चार व्यूह वाले।
140 चतुर्दंष्ट्रः चार दांतों वाले।
141 चतुर्भुजः चार भुजाओं वाले।
142 भ्राजिष्णुः प्रकाशमान।
143 भोजनम् भोग्य वस्तु।
144 भोक्ता भोक्ता।
145 सहिष्णुः सहनशील।
146 जगदादिजः जगत के आदि में उत्पन्न।
147 अनघः निष्पाप।
148 विजयः विजयी।
149 जेता जीतने वाले।
150 विश्वयोनिः विश्व की योनि।
151 पुनर्वसुः बार-बार शरीर में निवास करने वाले।
152 उपेन्द्रः इन्द्र के अनुज।
153 वामनः वामन रूप।
154 प्रांशुः विशाल।
155 अमोघः अमोघ।
156 शुचिः पवित्र।
157 ऊर्जितः शक्तिशाली।
158 अतीन्द्रः इन्द्र से भी श्रेष्ठ।
159 संग्रहः संग्रह करने वाले।
160 सर्गः सृष्टि।
161 धृतात्मा आत्मा को धारण करने वाले।
162 नियमः नियम।
163 यमः यम।
164 वेद्यः जानने योग्य।
165 वैद्यः वैद्य।
166 सदायोगी सदा योगी।
167 वीरहा वीरों के हंता।
168 माधवः माधव।
169 मधुः मधु।
170 अतीन्द्रियः इन्द्रियों से परे।
171 महामायः महान माया वाले।
172 महोत्साहः महान उत्साह वाले।
173 महाबलः महान बल वाले।
174 महाबुद्धिः महान बुद्धि वाले।
175 महावीर्यः महान वीर्य वाले।
176 महाशक्तिः महान शक्ति वाले।
177 महाद्युतिः महान द्युति वाले।
178 अनिर्देश्यवपुः अनिर्देश्य शरीर वाले।
179 श्रीमान् श्रीमान्।
180 अमेयात्मा अमेय आत्मा वाले।
181 महाद्रिधृक् बड़े पर्वतों को धारण करने वाले।
182 महेष्वासः महान धनुर्धारी।
183 महीभर्ता पृथ्वी के भर्ता।
184 श्रीनिवासः लक्ष्मी के निवास स्थान।
185 सतां गतिः सज्जनों की गति।
186 अनिरुद्धः अनिरुद्ध।
187 सुरानन्दः देवताओं को आनंद देने वाले।
188 गोविन्दः गोविन्द।
189 गोविदां पतिः वेदज्ञों के पति।
190 मरीचिः मरीचि।
191 दमनः दमन करने वाले।
192 हंसः हंस।
193 सुपर्णः सुंदर पंख वाले।
194 भुजगोत्तमः सर्पों में उत्तम।
195 हिरण्यनाभः स्वर्ण नाभि वाले।
196 सुतपाः उत्तम तप वाले।
197 पद्मनाभः पद्मनाभ।
198 प्रजापतिः प्रजापति।
199 अमृत्युः मृत्यु से रहित।
200 सर्वदृक् सब कुछ देखने वाले।
201 सिंहः सिंह।
202 सन्धाता संधान करने वाले।
203 सन्धिमान् संधि वाले।
204 स्थिरः स्थिर।
205 अजः अज।
206 दुर्मर्षणः दुर्मर्षण।
207 शास्ता शास्ता।
208 विश्रुतात्मा प्रसिद्ध आत्मा वाले।
209 सुरारिहा देवताओं के शत्रुओं के हंता।
210 गुरुः गुरु।
211 गुरुतमः सबसे बड़े गुरु।
212 धाम धाम।
213 सत्यः सत्य।
214 सत्यपराक्रमः सत्य पराक्रम वाले।
215 निमिषः निमिष।
216 अनिमिषः अनिमिष।
217 स्रग्वी माला धारण करने वाले।
218 वाचस्पतिः वाणी के पति।
219 उदारधीः उदार बुद्धि वाले।
220 अग्रणीः अग्रणी।
221 ग्रामणीः ग्रामणी।
222 श्रीमान् श्रीमान्।
223 न्यायः न्याय।
224 नेता नेता।
225 समीरणः वायु।
226 सहस्रमूर्धा हजार सिर वाले।
227 विश्वात्मा विश्व की आत्मा।
228 सहस्राक्षः हजार नेत्र वाले।
229 सहस्रपात् हजार पैर वाले।
230 आवर्तनः आवर्तन करने वाले।
231 निवृत्तात्मा निवृत्त आत्मा वाले।
232 संवृतः संवृत।
233 संप्रमर्दनः संप्रमर्दन करने वाले।
234 अहः अहः।
235 संवर्तकः संवर्तक।
236 वह्निः अग्नि।
237 अनिलः वायु।
238 धरणीधरः पृथ्वी को धारण करने वाले।
239 सुप्रसादः सुप्रसन्न।
240 प्रसन्नात्मा प्रसन्न आत्मा वाले।
241 विश्वधृक् विश्व को धारण करने वाले।
242 विश्वभुक् विश्व का भोग करने वाले।
243 विभुः विभु।
244 सत्कर्ता सत्कार्य करने वाले।
245 सत्कृतः सत्कृत।
246 साधुः साधु।
247 जह्नुः जह्नु।
248 नारायणः नारायण।
249 नरः नर।
250 असंख्येयः असंख्य।

.vishnu-table-container {
font-family: ‘Noto Sans Devanagari’, ‘Segoe UI’, Tahoma, Geneva, Verdana, sans-serif;
margin: 25px auto;
max-width: 100%;
overflow-x: auto;
box-shadow: 0 6px 18px rgba(0,0,0,0.08);
border-radius: 12px;
border: 1px solid #f0e6d2;
}
.vishnu-table {
width: 100%;
border-collapse: collapse;
background: #ffffff;
font-size: 15.5px;
}
.vishnu-table thead th {
background: linear-gradient(135deg, #e65100, #ef6c00);
color: #fff;
padding: 13px 15px;
font-weight: 700;
text-align: left;
position: sticky;
top: 0;
z-index: 5;
}
.vishnu-table td {
padding: 10px 14px;
border-bottom: 1px solid #f5f0e6;
vertical-align: top;
}
.vishnu-table tr:nth-child(even) { background-color: #fffaf0; }
.vishnu-table tr:hover { background-color: #fff3e0; }
.serial { width: 55px; text-align: center; font-weight: 600; color: #e65100; }
.sanskrit-name { font-weight: 700; color: #bf360c; width: 28%; }
.meaning { color: #333; line-height: 1.55; }
@media (max-width: 600px) {
.vishnu-table { font-size: 14px; }
.vishnu-table thead th, .vishnu-table td { padding: 9px 11px; }
}

क्र.सं. संस्कृत नाम हिंदी अर्थ
251 अप्रमेयात्मा अपरिमेय आत्मा वाले।
252 विशिष्टः विशिष्ट।
253 शिष्टकृत् शिष्ट आचरण कराने वाले।
254 शुचिः पवित्र।
255 सिद्धार्थः जिनकी सभी कामनाएं पूर्ण हैं।
256 सिद्धसंकल्पः जिनका संकल्प सिद्ध होता है।
257 सिद्धिदः सिद्धि देने वाले।
258 सिद्धिसाधनः सिद्धि के साधन।
259 वृषाही धर्म की वर्षा करने वाले।
260 वृषभः वृषभ (धर्म का प्रतीक)।
261 विष्णुः विष्णु।
262 वृषपर्वा धर्म रूपी सीढ़ियाँ वाले।
263 वृषोदरः धर्म को पेट में धारण करने वाले।
264 वर्धनः वृद्धि करने वाले।
265 वर्धमानः बढ़ने वाले।
266 विविक्तः विविक्त।
267 श्रुतिसागरः वेदों के सागर।
268 सुभुजः सुंदर भुजाओं वाले।
269 दुर्धरः दुर्धर।
270 वाग्मी वाग्मी।
271 महेंद्रः महान इंद्र।
272 वसुदः धन देने वाले।
273 वसुः वसु।
274 नैकरूपः अनेक रूप वाले।
275 बृहद्रूपः विशाल रूप वाले।
276 शिपिविष्टः किरणों में व्याप्त।
277 प्रकाशनः प्रकाश करने वाले।
278 ओजस्तेजोद्युतिधरः ओज, तेज और द्युति धारण करने वाले।
279 प्रकाशात्मा प्रकाश स्वरूप आत्मा।
280 प्रतापनः प्रताप वाले।
281 ऋद्धः समृद्ध।
282 स्पष्टाक्षरः स्पष्ट अक्षर वाले।
283 मन्त्रः मन्त्र स्वरूप।
284 चन्द्रांशुः चंद्र किरणों जैसे।
285 भaskarद्युतिः सूर्य के समान द्युति वाले।
286 अमृतांशोद्भवः अमृत अंश से उत्पन्न।
287 भानुः भानु (सूर्य)।
288 शशबिन्दुः चंद्रमा।
289 सुरेश्वरः देवताओं के ईश्वर।
290 औषधम् औषधि।
291 जगतः सेतुः जगत का सेतु।
292 सत्यधर्मपराक्रमः सत्य और धर्म में पराक्रम वाले।
293 भूतभव्यभवन्नाथः भूत-भविष्य-वर्तमान के नाथ।
294 पवनः पवन।
295 पावनः पवित्र करने वाले।
296 अनलः अग्नि।
297 कामहा कामनाओं को हरने वाले।
298 कामकृत् कामनाओं को पूर्ण करने वाले।
299 कान्तः कान्त।
300 कामः काम।
301 कामप्रदः कामनाएं देने वाले।
302 प्रभुः प्रभु।
303 युगादिकृत् युगों के आदि करने वाले।
304 युगावर्तः युगों को घुमाने वाले।
305 नैकमायः अनेक माया वाले।
306 महाशनः महान भोक्ता।
307 अदृश्यः अदृश्य।
308 व्यक्तरूपः व्यक्त रूप वाले।
309 सहस्रजित् हजारों को जीतने वाले।
310 अनन्तजित् अनंत को जीतने वाले।
311 इष्टः इष्ट।
312 विशिष्टः विशिष्ट।
313 शिष्टेष्टः शिष्टों के प्रिय।
314 शिखण्डी शिखण्डी।
315 नहुषः नहुष।
316 वृषः वृष।
317 क्रोधी क्रोधी।
318 क्रोधनः क्रोध करने वाले।
319 विश्वबाहुः विश्व भुजाओं वाले।
320 महीधरः पृथ्वी को धारण करने वाले।
321 अच्युतः अच्युत।
322 प्रथितः प्रसिद्ध।
323 प्राणः प्राण।
324 प्राणदः प्राण देने वाले।
325 वासवानुजः इन्द्र के छोटे भाई।
326 अपांनिधिः जल का निधि।
327 अधिष्ठानम् अधिष्ठान।
328 अप्रमत्तः अप्रमत्त।
329 प्रतिष्ठितः प्रतिष्ठित।
330 स्कन्दः स्कन्द।
331 स्कन्दधरः स्कन्द को धारण करने वाले।
332 धुर्यः धुर्य।
333 वरदः वर देने वाले।
334 वायुवाहनः वायु को वाहन बनाने वाले।
335 वासुदेवः वासुदेव।
336 बृहद्भानुः विशाल किरणों वाले।
337 आदिदेवः आदि देव।
338 पुरंदरः पुरों को तोड़ने वाले।
339 अशोकः शोक रहित।
340 तारणः तारने वाले।
341 तारः तार।
342 शूरः शूर।
343 शौरिः शौरि।
344 जनेश्वरः जनों के ईश्वर।
345 अनुकूलः अनुकूल।
346 शतावर्तः सैकड़ों आवर्तन वाले।
347 पद्मी पद्म धारण करने वाले।
348 पद्मनिभेक्षणः कमल जैसे नेत्र वाले।
349 पद्मनाभः पद्मनाभ।
350 अरविन्दाक्षः कमल नेत्र वाले।
351 पद्मगर्भः पद्मगर्भ।
352 शरीरभृत् शरीर को धारण करने वाले।
353 महर्द्धिः महान ऋद्धि वाले।
354 ऋद्धः ऋद्ध।
355 वृद्धात्मा वृद्ध आत्मा वाले।
356 महाक्षः महान नेत्र वाले।
357 गरुडध्वजः गरुड़ ध्वज वाले।
358 अतुलः अतुलनीय।
359 शरभः शरभ।
360 भीमः भीम।
361 समयज्ञः समय के ज्ञाता।
362 हविर्हरिः हवि को ग्रहण करने वाले हरि।
363 सर्वलक्षणलक्षण्यः सभी लक्षणों से युक्त।
364 लक्ष्मीवान् लक्ष्मीवान्।
365 समितिञ्जयः संग्राम में विजयी।
366 विक्षरः विक्षर।
367 रोहितः रोहित।
368 मार्गः मार्ग।
369 हेतुः हेतु।
370 दामोदरः दामोदर।
371 सहः सहनशील।
372 महीधरः पृथ्वी धारण करने वाले।
373 महाभागः महाभाग्यशाली।
374 वेगवान् वेगवान्।
375 अमिताशनः अमित भोजन करने वाले।
376 उद्भवः उद्भव।
377 क्षोभणः क्षोभण।
378 देवः देव।
379 श्रीगर्भः श्रीगर्भ।
380 परमेश्वरः परमेश्वर।
381 करणम् करण।
382 कारणम् कारण।
383 कर्ता कर्ता।
384 विकर्ता विकर्ता।
385 गहनः गहन।
386 गुहः गुह।
387 व्यवसायः व्यवसाय।
388 व्यवस्थानः व्यवस्थान।
389 संस्थानः संस्थान।
390 स्थानदः स्थान देने वाले।
391 ध्रुवः ध्रुव।
392 परर्द्धिः परम ऋद्धि वाले।
393 परमस्पष्टः परम स्पष्ट।
394 तुष्टः तुष्ट।
395 पुष्टः पुष्ट।
396 शुभेक्षणः शुभ नेत्र वाले।
397 रामो विरामो विरजो मार्गः नेता नादनयः राम, विराम, विरज, मार्ग, नेता, नादनय।
398 वीरः वीर।
399 शक्तिमतां श्रेष्ठः शक्तिमानों में श्रेष्ठ।
400 धर्मः धर्म।
401 धर्मविदुत्तमः धर्मविदों में उत्तम।
402 वैकुण्ठः वैकुण्ठ।
403 पुरुषः पुरुष।
404 प्राणः प्राण।
405 प्राणदः प्राणद।
406 प्रणवः प्रणव (ॐ)।
407 पृथुः पृथु।
408 हिरण्यगर्भः हिरण्यगर्भ।
409 शत्रुघ्नः शत्रुओं के हंता।
410 व्याप्तः व्याप्त।
411 वायुः वायु।
412 अधोक्षजः अधोक्षज।
413 ऋतुः ऋतु।
414 सुदर्शनः सुदर्शन।
415 कालः काल।
416 परमेष्ठी परमेष्ठी।
417 परिग्रहः परिग्रह।
418 उग्रः उग्र।
419 संवत्सरः संवत्सर।
420 दक्षः दक्ष।
421 विश्रामः विश्राम।
422 विश्वदक्षिणः विश्व दक्षिणा वाले।
423 विस्तारः विस्तार।
424 स्थावरस्थाणुः स्थावर और स्थाणु।
425 प्रमाणम् प्रमाण।
426 बीजम् अव्ययम् अव्यय बीज।
427 अर्थः अर्थ।
428 अनर्थः अनर्थ रहित।
429 महाकोशः महान कोश वाले।
430 महाभोगः महान भोग वाले।
431 महाधनः महान धन वाले।
432 अनिर्विण्णः अनिर्विण्ण।
433 स्थविष्ठः स्थविष्ठ।
434 अभूः अभू।
435 धर्मयूपः धर्म रूपी यूप।
436 महामखः महान यज्ञ।
437 नक्षत्रनेमिः नक्षत्रों की नेमि।
438 नक्षत्री नक्षत्री।
439 क्षमः क्षमाशील।
440 क्षामाः क्षाम।
441 समीहनः समीहन।
442 यज्ञः यज्ञ।
443 इज्यः इज्य।
444 महेज्यः महान इज्य।
445 क्रतुः क्रतु।
446 सत्रम् सत्र।
447 सतां गतिः सज्जनों की गति।
448 सर्वदर्शी सब कुछ देखने वाले।
449 विमुक्तात्मा विमुक्त आत्मा।
450 सर्वज्ञः सर्वज्ञ।
451 ज्ञानमुत्तमम् उत्तम ज्ञान।
452 सुव्रतः उत्तम व्रत वाले।
453 सुमुखः सुंदर मुख वाले।
454 सूक्ष्मः सूक्ष्म।
455 सुघोषः सुंदर घोष वाले।
456 सुखदः सुख देने वाले।
457 सुहृत् सच्चा मित्र।
458 मनोहरः मन को हरने वाले।
459 जित्क्रोधः क्रोध को जीतने वाले।
460 वीरबाहुः वीर भुजाओं वाले।
461 विदारणः विदारण करने वाले।
462 स्वापनः सुला देने वाले।
463 स्ववशः स्वतंत्र।
464 व्यापी व्यापी।
465 नैकात्मा अनेक आत्माओं वाले।
466 नैककर्मकृत् अनेक कर्म करने वाले।
467 वत्सलः वत्सल।
468 वत्सलायः वत्सलाय।
469 रत्नगर्भः रत्नगर्भ।
470 धनेश्वरः धन के ईश्वर।
471 धर्मगुप् धर्म की रक्षा करने वाले।
472 धर्मकृत् धर्म करने वाले।
473 धर्मी धर्मी।
474 सत् सत्।
475 असत् असत्।
476 क्षरम् क्षर।
477 अक्षरम् अक्षर।
478 अविज्ञाता अविज्ञाता।
479 सहस्रांशुः हजार किरणों वाले।
480 विधाता विधाता।
481 कृतलक्षणः लक्षणों से युक्त।
482 गभस्तिनेमिः किरणों की नेमि वाले।
483 सत्त्वस्थः सत्त्व में स्थित।
484 सिंहः सिंह।
485 भूतमहेश्वरः भूतों के महेश्वर।
486 आदिदेवः आदि देव।
487 महादेवः महादेव।
488 देवेशः देवों के ईश।
489 देवभृद्गुरुः देवों के गुरु।
490 उत्तरः उत्तर।
491 गोपतिः गोपति।
492 गोप्ता गोप्ता।
493 ज्ञानगम्यः ज्ञान से गम्य।
494 पुरातनः पुरातन।
495 शरीरभूतभृत् शरीर और भूतों को धारण करने वाले।
496 भोक्ता भोक्ता।
497 कपीन्द्रः वानरों के इंद्र (हनुमान रूप)।
498 भूरिदक्षिणः बहुत दक्षिणा वाले।
499 सोमपः सोमपान करने वाले।
500 अमृतपः अमृतपान करने वाले।

.vishnu-table-container {
font-family: ‘Noto Sans Devanagari’, ‘Segoe UI’, Tahoma, Geneva, Verdana, sans-serif;
margin: 25px auto;
max-width: 100%;
overflow-x: auto;
box-shadow: 0 6px 18px rgba(0,0,0,0.08);
border-radius: 12px;
border: 1px solid #f0e6d2;
}
.vishnu-table {
width: 100%;
border-collapse: collapse;
background: #ffffff;
font-size: 15.5px;
}
.vishnu-table thead th {
background: linear-gradient(135deg, #e65100, #ef6c00);
color: #fff;
padding: 13px 15px;
font-weight: 700;
text-align: left;
position: sticky;
top: 0;
z-index: 5;
}
.vishnu-table td {
padding: 10px 14px;
border-bottom: 1px solid #f5f0e6;
vertical-align: top;
}
.vishnu-table tr:nth-child(even) { background-color: #fffaf0; }
.vishnu-table tr:hover { background-color: #fff3e0; }
.serial { width: 55px; text-align: center; font-weight: 600; color: #e65100; }
.sanskrit-name { font-weight: 700; color: #bf360c; width: 28%; }
.meaning { color: #333; line-height: 1.55; }
@media (max-width: 600px) {
.vishnu-table { font-size: 14px; }
.vishnu-table thead th, .vishnu-table td { padding: 9px 11px; }
}

क्र.सं. संस्कृत नाम हिंदी अर्थ
501 सोमः सोम।
502 पुरुजित् बहुतों को जीतने वाले।
503 पुरुसत्तमः पुरुषों में उत्तम।
504 विनयः विनय।
505 जयः जय।
506 सत्यसन्धः सत्यप्रतिज्ञ।
507 दाशार्हः दाशार्ह (यादव)।
508 सात्त्वतां पतिः सात्त्वतों के स्वामी।
509 जीवः जीव।
510 विनयितासाक्षी विनय का साक्षी।
511 मुकुन्दः मुक्ति देने वाले।
512 अमितविक्रमः अमित पराक्रम वाले।
513 अम्भोनिधिः समुद्र।
514 अनन्तात्मा अनंत आत्मा।
515 महोदधिशयः महासागर में शयन करने वाले।
516 अन्तकः अंत करने वाले।
517 अजः अज।
518 महार्हः महान पूज्य।
519 स्वाभाव्यः स्वाभाविक।
520 जितामित्रः शत्रुओं को जीतने वाले।
521 प्रमोदनः प्रमोद देने वाले।
522 आनन्दः आनन्द।
523 नन्दनः नन्दन।
524 नन्दः नन्द।
525 सत्यधर्मा सत्यधर्म।
526 त्रिविक्रमः तीनों लोकों को नापने वाले।
527 महर्षिः कपिलाचार्यः महर्षि कपिल।
528 कृष्णः कृष्ण।
529 विष्णुः विष्णु।
530 लोकात्रयः तीनों लोकों के आधार।
531 सिद्धः सिद्ध।
532 अर्चिष्मान् तेजस्वी।
533 अर्चितः पूजित।
534 कुमुदः कुमुद।
535 कुवलयः कुवलय।
536 गोविन्दः गोविन्द।
537 गोचरो गोपतिः गोचर और गोपति।
538 मरीचिः मरीचि।
539 दमनः दमन।
540 हंसः हंस।
541 सुपर्णः सुपर्ण।
542 भुजगोत्तमः सर्वोत्तम सर्प।
543 हिरण्यनाभः स्वर्णनाभि।
544 सुतपाः उत्तम तप।
545 पद्मनाभः पद्मनाभ।
546 प्रजापतिः प्रजापति।
547 अमृत्युः मृत्यु रहित।
548 सर्वदृक् सब देखने वाले।
549 सिंहः सिंह।
550 सन्धाता संधान करने वाले।
551 सन्धिमान् संधिमान्।
552 स्थिरः स्थिर।
553 अजः अज।
554 दुर्मर्षणः दुर्मर्षण।
555 शास्ता शास्ता।
556 विश्रुतात्मा प्रसिद्ध आत्मा।
557 सुरारिहा असुरों के हंता।
558 गुरुः गुरु।
559 गुरुतमः सबसे बड़े गुरु।
560 धाम धाम।
561 सत्यः सत्य।
562 सत्यपराक्रमः सत्य पराक्रम।
563 निमिषः निमिष।
564 अनिमिषः अनिमिष।
565 स्रग्वी माला धारण करने वाले।
566 वाचस्पतिः वाणी के स्वामी।
567 उदारधीः उदार बुद्धि।
568 अग्रणीः अग्रणी।
569 ग्रामणीः ग्रामणी।
570 श्रीमान् श्रीमान्।
571 न्यायः न्याय।
572 नेता नेता।
573 समीरणः वायु।
574 सहस्रमूर्धा हजार सिर वाले।
575 विश्वात्मा विश्व की आत्मा।
576 सहस्राक्षः हजार नेत्र वाले।
577 सहस्रपात् हजार पैर वाले।
578 आवर्तनः आवर्तन।
579 निवृत्तात्मा निवृत्त आत्मा।
580 संवृतः संवृत।
581 संप्रमर्दनः संप्रमर्दन।
582 अहः संवर्तकः दिन का संवर्तक।
583 वह्निः अग्नि।
584 अनिलः वायु।
585 धरणीधरः पृथ्वी धारण करने वाले।
586 सुप्रसादः सुप्रसन्न।
587 प्रसन्नात्मा प्रसन्न आत्मा।
588 विश्वधृक् विश्व को धारण करने वाले।
589 विश्वभुक् विश्व का भोग करने वाले।
590 विभुः विभु।
591 सत्कर्ता सत्कार्य करने वाले।
592 सत्कृतः सत्कृत।
593 साधुः साधु।
594 जह्नुः जह्नु।
595 नारायणः नारायण।
596 नरः नर।
597 असंख्येयः असंख्य।
598 अप्रमेयात्मा अपरिमेय आत्मा।
599 विशिष्टः विशिष्ट।
600 शिष्टकृत् शिष्ट बनाने वाले।
601 शुचिः पवित्र।
602 सिद्धार्थः सिद्ध अर्थ वाले।
603 सिद्धसंकल्पः सिद्ध संकल्प।
604 सिद्धिदः सिद्धि देने वाले।
605 सिद्धिसाधनः सिद्धि के साधन।
606 वृषाही धर्म की वर्षा।
607 वृषभः वृषभ।
608 विष्णुः विष्णु।
609 वृषपर्वा धर्म रूपी पर्व।
610 वृषोदरः धर्म को धारण करने वाले।
611 वर्धनः वृद्धि करने वाले।
612 वर्धमानः वर्धमान।
613 विविक्तः विविक्त।
614 श्रुतिसागरः वेद सागर।
615 सुभुजः सुंदर भुजा।
616 दुर्धरः दुर्धर।
617 वाग्मी वाग्मी।
618 महेंद्रः महेंद्र।
619 वसुदः धन देने वाले।
620 वसुः वसु।
621 नैकरूपः अनेक रूप।
622 बृहद्रूपः विशाल रूप।
623 शिपिविष्टः किरणों में व्याप्त।
624 प्रकाशनः प्रकाशन।
625 ओजस्तेजोद्युतिधरः ओज-तेज-द्युति धारण करने वाले।
626 प्रकाशात्मा प्रकाश आत्मा।
627 प्रतापनः प्रतापन।
628 ऋद्धः ऋद्ध।
629 स्पष्टाक्षरः स्पष्ट अक्षर।
630 मन्त्रः मन्त्र।
631 चन्द्रांशुः चंद्रकिरण।
632 भaskarद्युतिः सूर्यद्युति।
633 अमृतांशोद्भवः अमृत अंश से उत्पन्न।
634 भानुः भानु।
635 शशबिन्दुः चंद्रमा।
636 सुरेश्वरः सुरेश्वर।
637 औषधम् औषध।
638 जगतः सेतुः जगत का सेतु।
639 सत्यधर्मपराक्रमः सत्यधर्म पराक्रम।
640 भूतभव्यभवन्नाथः त्रिकाल के नाथ।
641 पवनः पवन।
642 पावनः पावन।
643 अनलः अनल।
644 कामहा कामना हरने वाले।
645 कामकृत् कामना पूर्ण करने वाले।
646 कान्तः कान्त।
647 कामः काम।
648 कामप्रदः कामप्रद।
649 प्रभुः प्रभु।
650 युगादिकृत् युगादि कृत्।
651 युगावर्तः युगावर्त।
652 नैकमायः अनेक माया।
653 महाशनः महाशन।
654 अदृश्यः अदृश्य।
655 व्यक्तरूपः व्यक्त रूप।
656 सहस्रजित् सहस्रजित्।
657 अनन्तजित् अनन्तजित्।
658 इष्टः इष्ट।
659 विशिष्टः विशिष्ट।
660 शिष्टेष्टः शिष्टों के इष्ट।
661 शिखण्डी शिखण्डी।
662 नहुषः नहुष।
663 वृषः वृष।
664 क्रोधी क्रोधी।
665 क्रोधनः क्रोधन।
666 विश्वबाहुः विश्वबाहु।
667 महीधरः महीधर।
668 अच्युतः अच्युत।
669 प्रथितः प्रथित।
670 प्राणः प्राण।
671 प्राणदः प्राणद।
672 वासवानुजः वासवानुज।
673 अपांनिधिः अपांनिधि।
674 अधिष्ठानम् अधिष्ठान।
675 अप्रमत्तः अप्रमत्त।
676 प्रतिष्ठितः प्रतिष्ठित।
677 स्कन्दः स्कन्द।
678 स्कन्दधरः स्कन्दधर।
679 धुर्यः धुर्य।
680 वरदः वरद।
681 वायुवाहनः वायुवाहन।
682 वासुदेवः वासुदेव।
683 बृहद्भानुः बृहद्भानु।
684 आदिदेवः आदिदेव।
685 पुरंदरः पुरंदर।
686 अशोकः अशोक।
687 तारणः तारण।
688 तारः तार।
689 शूरः शूर।
690 शौरिः शौरि।
691 जनेश्वरः जनेश्वर।
692 अनुकूलः अनुकूल।
693 शतावर्तः शतावर्त।
694 पद्मी पद्मी।
695 पद्मनिभेक्षणः पद्मनेत्र।
696 पद्मनाभः पद्मनाभ।
697 अरविन्दाक्षः अरविन्दाक्ष।
698 पद्मगर्भः पद्मगर्भ।
699 शरीरभृत् शरीरभृत्।
700 महर्द्धिः महर्द्धि।
701 ऋद्धः ऋद्ध।
702 वृद्धात्मा वृद्धात्मा।
703 महाक्षः महाक्ष।
704 गरुडध्वजः गरुडध्वज।
705 अतुलः अतुल।
706 शरभः शरभ।
707 भीमः भीम।
708 समयज्ञः समयज्ञ।
709 हविर्हरिः हविर्हरि।
710 सर्वलक्षणलक्षण्यः सभी लक्षणों से युक्त।
711 लक्ष्मीवान् लक्ष्मीवान्।
712 समितिञ्जयः समितिञ्जय।
713 विक्षरः विक्षर।
714 रोहितः रोहित।
715 मार्गः मार्ग।
716 हेतुः हेतु।
717 दामोदरः दामोदर।
718 सहः सह।
719 महीधरः महीधर।
720 महाभागः महाभाग।
721 वेगवान् वेगवान्।
722 अमिताशनः अमिताशन।
723 उद्भवः उद्भव।
724 क्षोभणः क्षोभण।
725 देवः देव।
726 श्रीगर्भः श्रीगर्भ।
727 परमेश्वरः परमेश्वर।
728 करणम् करण।
729 कारणम् कारण।
730 कर्ता कर्ता।
731 विकर्ता विकर्ता।
732 गहनः गहन।
733 गुहः गुह।
734 व्यवसायः व्यवसाय।
735 व्यवस्थानः व्यवस्थान।
736 संस्थानः संस्थान।
737 स्थानदः स्थानद।
738 ध्रुवः ध्रुव।
739 परर्द्धिः परर्द्धि।
740 परमस्पष्टः परमस्पष्ट।
741 तुष्टः तुष्ट।
742 पुष्टः पुष्ट।
743 शुभेक्षणः शुभेक्षण।
744 रामः राम।
745 विरामः विराम।
746 विरजः विरज।
747 मार्गः मार्ग।
748 नेता नेता।
749 नादनयः नादनय।
750 वीरः वीर।

.vishnu-table-container {
font-family: ‘Noto Sans Devanagari’, ‘Segoe UI’, Tahoma, Geneva, Verdana, sans-serif;
margin: 25px auto;
max-width: 100%;
overflow-x: auto;
box-shadow: 0 6px 18px rgba(0,0,0,0.08);
border-radius: 12px;
border: 1px solid #f0e6d2;
}
.vishnu-table {
width: 100%;
border-collapse: collapse;
background: #ffffff;
font-size: 15.5px;
}
.vishnu-table thead th {
background: linear-gradient(135deg, #e65100, #ef6c00);
color: #fff;
padding: 13px 15px;
font-weight: 700;
text-align: left;
position: sticky;
top: 0;
z-index: 5;
}
.vishnu-table td {
padding: 10px 14px;
border-bottom: 1px solid #f5f0e6;
vertical-align: top;
}
.vishnu-table tr:nth-child(even) { background-color: #fffaf0; }
.vishnu-table tr:hover { background-color: #fff3e0; }
.serial { width: 55px; text-align: center; font-weight: 600; color: #e65100; }
.sanskrit-name { font-weight: 700; color: #bf360c; width: 28%; }
.meaning { color: #333; line-height: 1.55; }
@media (max-width: 600px) {
.vishnu-table { font-size: 14px; }
.vishnu-table thead th, .vishnu-table td { padding: 9px 11px; }
}

क्र.सं. संस्कृत नाम हिंदी अर्थ
751 शक्तिमतां श्रेष्ठः शक्तिमानों में श्रेष्ठ।
752 धर्मः धर्म स्वरूप।
753 धर्मविदुत्तमः धर्मविदों में उत्तम।
754 वैकुण्ठः वैकुण्ठ निवासी।
755 पुरुषः पुरुष।
756 प्राणः प्राण।
757 प्राणदः प्राण देने वाले।
758 प्रणवः ॐ स्वरूप।
759 पृथुः विशाल।
760 हिरण्यगर्भः हिरण्यगर्भ।
761 शत्रुघ्नः शत्रुओं का नाश करने वाले।
762 व्याप्तः व्याप्त।
763 वायुः वायु।
764 अधोक्षजः अधोक्षज।
765 ऋतुः ऋतु।
766 सुदर्शनः सुदर्शन।
767 कालः काल।
768 परमेष्ठी परमेष्ठी।
769 परिग्रहः परिग्रह।
770 उग्रः उग्र।
771 संवत्सरः संवत्सर।
772 दक्षः दक्ष।
773 विश्रामः विश्राम।
774 विश्वदक्षिणः विश्व को दक्षिणा देने वाले।
775 विस्तारः विस्तार।
776 स्थावरस्थाणुः स्थावर और स्थाणु।
777 प्रमाणम् प्रमाण।
778 बीजम् अव्ययम् अव्यय बीज।
779 अर्थः अर्थ।
780 अनर्थः अनर्थ रहित।
781 महाकोशः महान कोश वाले।
782 महाभोगः महान भोग वाले।
783 महाधनः महान धन वाले।
784 अनिर्विण्णः थके हुए न होने वाले।
785 स्थविष्ठः अत्यंत विशाल।
786 अभूः अभू।
787 धर्मयूपः धर्म रूपी यूप।
788 महामखः महान यज्ञ।
789 नक्षत्रनेमिः नक्षत्रों की नेमि।
790 नक्षत्री नक्षत्रों वाले।
791 क्षमः क्षमाशील।
792 क्षामः क्षाम।
793 समीहनः समीहन।
794 यज्ञः यज्ञ।
795 इज्यः पूज्य।
796 महेज्यः महान पूज्य।
797 क्रतुः क्रतु।
798 सत्रम् सत्र।
799 सतां गतिः सज्जनों की गति।
800 सर्वदर्शी सब कुछ देखने वाले।
801 विमुक्तात्मा विमुक्त आत्मा।
802 सर्वज्ञः सर्वज्ञ।
803 ज्ञानमुत्तमम् उत्तम ज्ञान।
804 सुव्रतः उत्तम व्रत वाले।
805 सुमुखः सुंदर मुख वाले।
806 सूक्ष्मः सूक्ष्म।
807 सुघोषः सुंदर घोष वाले।
808 सुखदः सुख देने वाले।
809 सुहृत् सच्चा मित्र।
810 मनोहरः मन को हरने वाले।
811 जित्क्रोधः क्रोध को जीतने वाले।
812 वीरबाहुः वीर भुजाओं वाले।
813 विदारणः विदारण करने वाले।
814 स्वापनः सुला देने वाले।
815 स्ववशः स्वतंत्र।
816 व्यापी व्यापी।
817 नैकात्मा अनेक आत्माओं वाले।
818 नैककर्मकृत् अनेक कर्म करने वाले।
819 वत्सलः वत्सल।
820 वत्सलायः वत्सलाय।
821 रत्नगर्भः रत्नगर्भ।
822 धनेश्वरः धन के ईश्वर।
823 धर्मगुप् धर्म की रक्षा करने वाले।
824 धर्मकृत् धर्म करने वाले।
825 धर्मी धर्मी।
826 सत् सत्।
827 असत् असत्।
828 क्षरम् क्षर।
829 अक्षरम् अक्षर।
830 अविज्ञाता अविज्ञाता।
831 सहस्रांशुः हजार किरणों वाले।
832 विधाता विधाता।
833 कृतलक्षणः लक्षणों से युक्त।
834 गभस्तिनेमिः किरणों की नेमि वाले।
835 सत्त्वस्थः सत्त्व में स्थित।
836 सिंहः सिंह।
837 भूतमहेश्वरः भूतों के महेश्वर।
838 आदिदेवः आदि देव।
839 महादेवः महादेव।
840 देवेशः देवों के ईश।
841 देवभृद्गुरुः देवों के गुरु।
842 उत्तरः उत्तर।
843 गोपतिः गोपति।
844 गोप्ता रक्षा करने वाले।
845 ज्ञानगम्यः ज्ञान से गम्य।
846 पुरातनः पुरातन।
847 शरीरभूतभृत् शरीर और भूतों को धारण करने वाले।
848 भोक्ता भोक्ता।
849 कपीन्द्रः वानरों के इंद्र।
850 भूरिदक्षिणः बहुत दक्षिणा वाले।
851 सोमपः सोमपान करने वाले।
852 अमृतपः अमृतपान करने वाले।
853 सोमः सोम।
854 पुरुजित् बहुतों को जीतने वाले।
855 पुरुसत्तमः पुरुषों में उत्तम।
856 विनयः विनय।
857 जयः जय।
858 सत्यसन्धः सत्यप्रतिज्ञ।
859 दाशार्हः दाशार्ह।
860 सात्त्वतां पतिः सात्त्वतों के स्वामी।
861 जीवः जीव।
862 विनयितासाक्षी विनय का साक्षी।
863 मुकुन्दः मुक्ति देने वाले।
864 अमितविक्रमः अमित पराक्रम वाले।
865 अम्भोनिधिः समुद्र।
866 अनन्तात्मा अनंत आत्मा।
867 महोदधिशयः महासागर में शयन करने वाले।
868 अन्तकः अंत करने वाले।
869 अजः अज।
870 महार्हः महान पूज्य।
871 स्वाभाव्यः स्वाभाविक।
872 जितामित्रः शत्रुओं को जीतने वाले।
873 प्रमोदनः प्रमोद देने वाले।
874 आनन्दः आनन्द।
875 नन्दनः नन्दन।
876 नन्दः नन्द।
877 सत्यधर्मा सत्यधर्म।
878 त्रिविक्रमः त्रिविक्रम।
879 महर्षिः महर्षि।
880 कपिलाचार्यः कपिलाचार्य।
881 कृष्णः कृष्ण।
882 द्रविणोदः धन देने वाले।
883 सङ्ग्रहः संग्रह।
884 सर्गः सृष्टि।
885 धृतात्मा आत्मा को धारण करने वाले।
886 नियमः नियम।
887 यमः यम।
888 वेद्यः जानने योग्य।
889 वैद्यः वैद्य।
890 सदायोगी सदा योगी।
891 वीरहा वीरों के हंता।
892 माधवः माधव।
893 मधुः मधु।
894 अतीन्द्रियः इन्द्रियों से परे।
895 महामायः महान माया वाले।
896 महोत्साहः महान उत्साह वाले।
897 महाबलः महान बल वाले।
898 महाबुद्धिः महान बुद्धि वाले।
899 महावीर्यः महान वीर्य वाले।
900 महाशक्तिः महान शक्ति वाले।
901 महाद्युतिः महान द्युति वाले।
902 अनिर्देश्यवपुः अनिर्देश्य शरीर वाले।
903 श्रीमान् श्रीमान्।
904 अमेयात्मा अमेय आत्मा वाले।
905 महाद्रिधृक् बड़े पर्वतों को धारण करने वाले।
906 महेष्वासः महान धनुर्धारी।
907 महीभर्ता पृथ्वी के भर्ता।
908 श्रीनिवासः लक्ष्मी के निवास स्थान।
909 सतां गतिः सज्जनों की गति।
910 अनिरुद्धः अनिरुद्ध।
911 सुरानन्दः देवताओं को आनंद देने वाले।
912 गोविन्दः गोविन्द।
913 गोविदां पतिः वेदज्ञों के पति।
914 मरीचिः मरीचि।
915 दमनः दमन।
916 हंसः हंस।
917 सुपर्णः सुपर्ण।
918 भुजगोत्तमः सर्वोत्तम सर्प।
919 हिरण्यनाभः स्वर्णनाभि।
920 सुतपाः उत्तम तप।
921 पद्मनाभः पद्मनाभ।
922 प्रजापतिः प्रजापति।
923 अमृत्युः मृत्यु रहित।
924 सर्वदृक् सब देखने वाले।
925 सिंहः सिंह।
926 सन्धाता संधान करने वाले।
927 सन्धिमान् संधिमान्।
928 स्थिरः स्थिर।
929 अजः अज।
930 दुर्मर्षणः दुर्मर्षण।
931 शास्ता शास्ता।
932 विश्रुतात्मा प्रसिद्ध आत्मा।
933 सुरारिहा असुरों के हंता।
934 गुरुः गुरु।
935 गुरुतमः सबसे बड़े गुरु।
936 धाम धाम।
937 सत्यः सत्य।
938 सत्यपराक्रमः सत्य पराक्रम।
939 निमिषः निमिष।
940 अनिमिषः अनिमिष।
941 स्रग्वी माला धारण करने वाले।
942 वाचस्पतिः वाणी के स्वामी।
943 उदारधीः उदार बुद्धि।
944 अग्रणीः अग्रणी।
945 ग्रामणीः ग्रामणी।
946 श्रीमान् श्रीमान्।
947 न्यायः न्याय।
948 नेता नेता।
949 समीरणः वायु।
950 सहस्रमूर्धा हजार सिर वाले।
951 विश्वात्मा विश्व की आत्मा।
952 सहस्राक्षः हजार नेत्र वाले।
953 सहस्रपात् हजार पैर वाले।
954 आवर्तनः आवर्तन।
955 निवृत्तात्मा निवृत्त आत्मा।
956 संवृतः संवृत।
957 संप्रमर्दनः संप्रमर्दन।
958 अहः संवर्तकः दिन का संवर्तक।
959 वह्निः अग्नि।
960 अनिलः वायु।
961 धरणीधरः पृथ्वी धारण करने वाले।
962 सुप्रसादः सुप्रसन्न।
963 प्रसन्नात्मा प्रसन्न आत्मा।
964 विश्वधृक् विश्व को धारण करने वाले।
965 विश्वभुक् विश्व का भोग करने वाले।
966 विभुः विभु।
967 सत्कर्ता सत्कार्य करने वाले।
968 सत्कृतः सत्कृत।
969 साधुः साधु।
970 जह्नुः जह्नु।
971 नारायणः नारायण।
972 नरः नर।
973 असंख्येयः असंख्य।
974 अप्रमेयात्मा अपरिमेय आत्मा।
975 विशिष्टः विशिष्ट।
976 शिष्टकृत् शिष्ट बनाने वाले।
977 शुचिः पवित्र।
978 सिद्धार्थः सिद्ध अर्थ वाले।
979 सिद्धसंकल्पः सिद्ध संकल्प।
980 सिद्धिदः सिद्धि देने वाले।
981 सिद्धिसाधनः सिद्धि के साधन।
982 वृषाही धर्म की वर्षा।
983 वृषभः वृषभ।
984 विष्णुः विष्णु।
985 वृषपर्वा धर्म रूपी पर्व।
986 वृषोदरः धर्म को धारण करने वाले।
987 वर्धनः वृद्धि करने वाले।
988 वर्धमानः वर्धमान।
989 विविक्तः विविक्त।
990 श्रुतिसागरः वेद सागर।
991 सुभुजः सुंदर भुजा।
992 दुर्धरः दुर्धर।
993 वाग्मी वाग्मी।
994 महेंद्रः महेंद्र।
995 वसुदः धन देने वाले।
996 वसुः वसु।
997 नैकरूपः अनेक रूप।
998 बृहद्रूपः विशाल रूप।
999 शिपिविष्टः किरणों में व्याप्त।
1000 सर्वप्रहरणायुधः सभी आयुधों से युक्त (अंतिम नाम)।


अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न (FAQ)

1. विष्णु सहस्रनाम का पाठ कब करना चाहिए?
प्रातःकाल स्नान के बाद या संध्या समय सबसे अच्छा माना जाता है। एकादशी, पूर्णिमा और गुरुवार विशेष फलदायी होते हैं। नियमित रूप से प्रतिदिन पाठ करने से सर्वाधिक लाभ मिलता है।

2. क्या महिलाएँ विष्णु सहस्रनाम का पाठ कर सकती हैं?
हाँ, पूरी श्रद्धा और शुद्ध भाव से महिलाएँ भी विष्णु सहस्रनाम का पाठ कर सकती हैं। कोई भी प्रतिबंध नहीं है।

3. 107 श्लोक और 1000 नाम में क्या अंतर है?
मूल स्तोत्र 107 श्लोकों में है। इन श्लोकों से ही 1000 दिव्य नाम निकलते हैं। कुछ परंपराओं में अंत में एक रक्षा श्लोक भी जोड़ा जाता है।

4. पाठ कितनी बार करना चाहिए?
एक बार पूरा पाठ (107 श्लोक) पर्याप्त है। विशेष इच्छा होने पर 3, 5 या 11 बार भी कर सकते हैं। मुख्य बात है नियमितता और श्रद्धा।

5. क्या अर्थ समझकर पढ़ना जरूरी है?
अर्थ समझकर पढ़ने से भाव और फल दोनों बढ़ते हैं, लेकिन शुद्ध उच्चारण और श्रद्धा से बिना अर्थ समझे भी पाठ का प्रभाव पड़ता है।

6. बृहस्पति दोष या अन्य ग्रह दोष में कितना लाभ है?
शास्त्रों में स्पष्ट उल्लेख है कि विष्णु सहस्रनाम का नियमित पाठ बृहस्पति सहित सभी ग्रहों के अशुभ प्रभाव को शांत करता है।

निष्कर्ष

विष्णु सहस्रनाम केवल नामों की सूची नहीं, बल्कि परमात्मा की अनन्त शक्ति का साक्षात् अनुभव है। यह स्तोत्र मानसिक शांति, ग्रह दोष निवारण और मोक्ष मार्ग का अचूक साधन है।

श्री कैची धाम परिवार का प्रयास है कि आप इन दिव्य श्लोकों को शुद्ध भाव से पढ़ें और भगवान विष्णु की असीम कृपा प्राप्त करें।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top